موسسه پردازشگران

تماس با ما

02

شرایط‌ و موانع‌معرفت‌

01

فصلپنجم

شرایطو موانعمعرفت

 

انسانضمنبهرهگیریاز اسبابحصولعلمو معرفت، بهوجود شرایطوزمینههاییکهاو را در مسیر معرفتصحیحیاریمیرسانند و نیز رفعموانعیکهگاهدر مسیر شناختبروز میکنند و ویرا از معرفتصحیحباز میدارند،نیازمند است. امیرمؤمنانعلی(ع) در فرازهایفراوانیاز کلامگوهربارشبهاینشرایطو موانعاشارهمیکند. در نگاهآنحضرت، شرایطو موانعمعرفتعبارتاستاز:

 

الف) شرایطو زمینههایعلمو معرفت

 

۱. ایمان

روحایمانهمانتسلیمدر برابر حقو خضوعدر مقابلواقعیتاست. ازآنجا کهبزرگترینواقعیتدر عالمهستیذاتپاکخدا است، روحایمانبر محور توحید و خداشناسی دور میزند. ایمان، بهانساناجازهمیدهدواقعیتها را آنگونهکههستبشناسد. امامعلی(ع) میفرماید:

بهوسیلهایمان، کاخعلمو معرفتآباد میشود. از حدسو گمانافراد با ایمانبرحذر باشید؛ زیرا خداوند حقرا بر زبانآنها جاریساختهاست.

آری، ایمانراستینانسانرا عاشقحقو حقیقتمیکند؛ روحتسلیمدربرابر واقعیاترا در آدمیپدید میآورد، و جانرا آمادهپذیرشمعارفمیسازد.

 

۲. تقوا

تقوا همانپرهیز از آفاتتکاملروحو خویشتنداریدر برابر گناهانوشبهاتاست؛ بهطوریکهبهصورتویژگیروحیپایدار درآید. هنگامیکهروحانسانبهیاریتقوا پاکشود، ارتباطینیرومند میانآنو معارفو علومحقیقیبرقرار میگردد؛ زیرا تقوا انسانرا لایقفیضالاهیمیکند و چهفیضیبالاتر از معارفالاهیو علومروشنگر؟! امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

منشما را بهتقوایالاهیسفارشمیکنم… چهاینکهتقوایالاهیدارویبیماریهایقلبهایشما استو سبببیناییدلهایتان،… وروشنیبخشتاریکیچشمهایتاناست.

تقوا نیرویتمیز حقو باطلبرایانسانبهارمغانمیآورد و چنانکهدرشهود قلبتأثیر فراواندارد، در فهمعقلنیز بسیار مؤثر است؛ بهطوریکهادراکصحیحمفاهیمذهنیدر پرتو تقوا تأمینمیشود. بر ایناساس، امامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهنفسخود را تهذیبنکند، از عقلخود نفعینخواهد برد.

تقوا، در پرتو خوفو ترساز خدا و احساسمسؤولیتدر برابرپروردگار حاصلمیشود؛ از اینرو، امامعلی(ع) در بیاندیگریزمینهسازیبرایمعرفترا بهخوفو ترساز خدا نسبتدادهو میفرماید:

ایبندگانخدا، همانا از بهترینو محبوبترینبندهنزد خدا، بندهایاستکهخدا او را در پیکار با نفسیاریدادهاست. آنکسکهجامهزیریناو اندوهو لباسروییناو ترساز خداست؛ پسچراغهدایتدر قلبشروشنشدهاست.

 

۳. صبر و شکر

صبر و شکر دوبالپرواز انسانبهقلههایعلمو معرفتمیباشند. هر کسدر بهرهگیریاز ابزار معرفتو فراگیریدانششکیباتر باشد، سهمبیشتریازمعرفتو شناختبهدستمیآورد. بههمیندلیل، صبر از زمینههایمؤثرمعرفتاست. امامعلی(ع) میفرماید:

برایدرکمطلب، هیچیاوریمانند شکیبایینیست.

همچنینبرخورداریاز روحیهشکرگزارییعنیاستفادهاز وسائلمعرفتدر جهتتحصیلعلمو معرفت، و هماهنگیعملو رفتار انسانبامعرفتنظریو عملی، زمینهساز مهمّیبراینیلبهمعرفتبیشتر است؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

هیچچیزیمانند عملبهعلمو معرفت، آنرا پاکیزهو افزوننمیگرداند.

 

۴. اخلاص

اگر هدفانساناز تحصیلمعرفت، حقجوییبرایهماهنگساختنعملبا آنباشد، هیچچیز ویرا از معرفتصحیحبازنخواهد داشت؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

کسیکههدفشدرکحقیقتاست، آنرا خواهد شناخت؛ اگر چهپیچیدهباشد.

و آنگاهکهحقمطلقیعنیخداوند را بشناسد و در تماماندیشهها ورفتارها، هدفشجلبرضایپروردگار باشد، انوار علمالاهیبر دلشمیتابد.امامعلی(ع) میفرماید:

هنگامپیدایشاخلاص، دلها نورانیمیشوند.

 

۵. زهد

زهد بهمعنایبیرغبتیو عدمدلبستگیبهدنیا است؛ یعنیانساندنیا راابزار بداند نههدف. زهد غبارروبیدلاست. صفحهدلچونآیینهبهسویحقمایلاستو علاقهبهغیر خدا غبار شمردهمیشود. جانغبارآلودهو گردگرفتهبهمعرفتشهودیراهندارد. غبارروبیضریحدلو گردگیریرواِجانتوسطزهد، شرطلازمتابشنور حقبر آیینهدلاست. علی(ع)میفرماید:

منزهد فیالدنیا و لمیجزعمنذلها و لمینافسفیعزها هداهالله بغیرهدایهمنمخلوقو علّمهبغیر تعلیمو اثبتالحکمهفیصدرهو اجراها علیلسانه؛ آنکهدر دنیا زهد ورزد و از خواریآنبیتابینکند و در جستو جویسربلندیآننباشد، خداوند او را بدونواسطهبشریهدایتوتعلیمدهد، و حکمت]و دانش[ را در سینهاشثابتو بر زبانشجاریسازد.

 

۶. یاد خداوند

یاد خدا، توجهبهحقیقتیاستکهعینعظمتو قدرتو علمو حکمتبیپایاناست. توجهپیوستهبهچنینحقیقتیروحانسانرا از زنگارهایسرگرمیدنیا پاکمیکند؛ ویرا از فروافتادندر دامگرفتاریهایمادیکهمانعبهکارگیریصحیحابزارهایشناختاست، نجاتمیدهد و بیناییوروشناییو قدرتشناختواقعیتها میبخشد. امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

همانا، خدایسبحانو بزرگیاد خود را روشنیبخشدلها قرار داد تاگوشدلها پساز ناشنواییبشنود و چشمآنها پساز کمنوریبنگرد.

 

۷. توبه

بازگشتاز ظلمتگناهبهنور طاعتپروردگار، عقلو دلانسانرا برایپذیرشهدایتآمادهمیسازد؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهاز گناهتوبهکند، هدایتمیشود.

 

۸. دعا و طلبتوفیقاز خداوند

با توجهبهفقر ذاتیانسانو محدودیتها و موانعگوناگونمعرفت، باید بهمنبعپایانناپذیر علم، حکمتو هدایتالاهیپناهبرد تا توفیقبهرهگیریهرچهبهتر از اسبابمعرفتفراهمآید. امامعلی(ع) بهفرزند والامقامشامامحسنمجتبی(ع) مینویسد:

قبلاز اینکهدر دانشپژوهیگامبرداری، از خداوندتیاریبجویو از او طلبتوفیقنما.

 

۹. خوراکحلال

از دیدگاهامامعلی(ع) تنها غذایحلالاستکهقلبرا برایپذیرشمعرفتصحیحآمادهمیسازد. از اینرو، میفرماید: نورانیبودنقلبو دلبهسببخوردنخوراکحلالاست.

 

۱۰. فزونیسکوتبر کلام

سکوت، فرصتاندیشهدر معقولاتو پالایشخاطراتقلبیرا بهانسانارزانیمیدارد. انسانهنگامسخن، بیشتر بهرساندنپیامبهدیگرانتوجهدارد. کمتر مجالفکرکردنمییابد. بر ایناساس، امامعلی(ع) میفرماید:

سخنترا کاهشو سکوتترا افزایشدهتا فکرتفراوانو قلبتنورانیشود.

 

۱۱. انگیزه

حرکتبهسویعلمو معرفت، مانند هر حرکتدیگر، بهانگیزهو محرّکنیاز دارد؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهطالبرشد و تعالیباشد، دانا شود.

اینانگیزهمیتواند جاذبهدانشو علاقهفطریبهمعارفیا آگاهیاز آثارگرانبهایمعرفتو یا احساسمسؤولیتو ترساز عواقبدردناکفقدانمعرفتو کیفرهایآنباشد. البتهاگر همهاینامور دستبهدستهمدهند،مسلماً اینحرکتسریعتر، عمیقتر و پربارتر خواهد بود.

 

۱۲. هوشمندی

برخورداریاز زیرکی، استعداد ذاتیو توجهکاملبهزوایایدانشومنابعآناز دیگر عواملمؤثر در معرفتاست؛ چنانکهامامعلی(ع)میفرماید: کسیکههوشمندانهبهواقعیتها بنگرد، حکمترا آشکارا میبیندو آنکهحکمترا آشکارا ببیند، عبرتو پند را میشناسد. دانشبهدریافتنو فهمیدناست، فهمیدنبهزیرکیو زیرکیبهبینایی.

برخیاز پژوهشگراندر شرحاینحدیثشریففرمودهاند: دانشبهوسیلهخوبدریافتنو بهعمقمطالبرسیدنحاصلمیشود نهشنیدنازمعلمو یادگرفتنو حفظکردنبدونتفکر و درکعمقمطلب. دریافتخوببهزیرکیو استعداد خدادادیاستو بدونآننمیتوانمطالبرا خوبفهمید. زیرکیبیناییو شعور خدادادیاستو انسانبهوسیلهآنحقرا ازباطلتمیز میدهد و اختیار میکند.

 

۱۳. تعلّمو تعلیم

فراگیریدانشنزد دانشورانیکهاز علومیقینینظرییا عملیبهرهمندند،علاوهبر اینکهانسانرا در اندکزمانیبهمعرفتنابمیرساند، روشاستفادهصحیحاز ابزارهایمعرفترا نیز میآموزد. دانشآموزیکهشیوهاستفادهدرستاز ابزارهایمعرفترا بهدستآورده، میتواند در ژرفایعلمو معرفتبهتفکر و شهود پردازد و بهعالیتریندرجاتعلمو معرفتنائلآید. امامعلی(ع) میفرماید: یاد بگیر تا بدانی.

اهمیتفراگیریدانشنزد دانشورانبرجستهچناناستکهامامعلی(ع)آنرا از راههایاصلینیلبهمعرفتقرار داده، میفرماید: با فراگرفتنعلم،دانشبهدستمیآید.

از سویدیگر آموختندانشبهدانشپژوهان، در استحکامو پختگیدانشو باقیماندنآندر حافظهدانشور نقشیموثر دارد و زمینهدستیابیبهعلمو معرفتتازهرا نیز فراهممیآورد. امامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهدانشرا فراوانتدریسکند، دانستنیهایخود را فراموشنمیکند و چیزهایجدیدیبهرهمیبرد.

 

۱۴. مذاکرهو مشورتعلمی

مذاکرهو مشورتبا صاحباناندیشهدر امور پیچیدهو تخصّصیعلمیازعواملزمینهساز علمو معرفتاست. امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

مذاکرهو بحثعلمی، بارورکنندهذهنها به علومو معارفاست.کسیکهبا صاحبانعقلمشورتکند، بهانوار عقلهایایشاننورانیمیشود.

 

ب) موانععلمو معرفت

۱. هواپرستی

هواپرستیهمانعشقو علاقهافراطیبهخواهشهاینفسانیاست. عشقوعلاقهافراطیسببمیشود انسانجز محبوبرا نبیند، و بهغیر آننیندیشد.اینعشقهوسآلود پردهایضخیمبر عقلو دلمیافکند و زشتیها را زیبا وزیباییها را زشتمینمایاند. از اینرو، امامعلی(ع) میفرماید:

هواپرستیآفتعقلانساناست. کسیکهاز هواینفسخود پیرویکند، دیدهدلشرا کور، گوشجانشرا کر و او را ذلیلو گمراهمیسازد.

دنیا دوستیو علاقهافراطیبهثروت، مقامیا دیگر شهواتمادّیازنمونههایآشکار هواپرستیاست، کهچونتوفانیدر درونجانبهجنبشدرمیآید؛ تعادلترازویعقلرا بهکلیبرهممیزند و توانتفکر سالموداوریصحیحرا از انسانسلبمیکند. امامعلی(ع) میفرماید:

حُبّ و دوستیدنیا عقلرا تباهو گوشجانرا از دریافتحکمتکرمیسازد.

 

۲. خود دوستیافراطی

گاهخوددوستیافراطیبهشکلخودخواهیو خود محوریدر میآید وغرور تحققمییابد. در اینموقعیت، انسانمیکوشد همهچیز را در علموخواستههاینفسانیخود خلاصهکند و احتمالخطایفکریو عملیخویشرا نادیدهبگیرد. امامعلی(ع) بهگروهیاز آلودگانو منحرفانچنینفرمودهاست: میانشما و پند و اندرز حجابیاز غرور است. غرور علمیموجبمیشود انساندر سنجشحقو باطلدچار اشتباهگردد و در دامظاهر آراستهباطلفرو افتد؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

تباهیعقلدر غرور و فریبخوردناز نیرنگها است.

نمونهایاز غرور علمیدر حدود قرنهیجدهممیلادیدر اروپا آشکارشد. در آنزمان، جهشعلومطبیعیسببشد، بعضیاز دانشمندانگرفتارغرور شوند و گمانکنند تمامرازهایجهانهستیرا گشودهاند. بههمیندلیل،ماورایمعلوماتخود را انکار کردند، و حتیگاهآنرا بهباد مسخرهگرفتندتا آنجا کهبعضیگفتند: تا روحرا زیر چاقویجراحیدر سالنتشریحنبینیم، باور نمیکنیم! و نیز چون«خدا» بهوسیلهحواسماقابلدرکنیست،وجود ندارد. اینغرور علمیمشکلاتو گرفتاریهای فراواندر زندگیفردیو اجتماعیجهانبهوجود آورد.

گاهخوددوستیافراطیبهشکلخودپسندیدرمیآید و انسانتنها خودرا معیار زیباییو ارزشمیداند، عجبتحققمییابد. در اینموقعیت،شخصاز تبادلفکریو مذاکرهعلمیخودداریمیکند و در نتیجهازپالایشفکریو اوجعلمیمحروممیماند؛ بهتدریجرکود علمیاشبهارتجاعفکریتبدیلمیشود عقلشتیرهو تار میگردد. امامعلی(ع) در بیانلطیفیمیفرماید: خودپسندیانسان، یکیاز حسودانعقلاو است.خودپسندی، عقلرا تباهمیسازد.

گاهخوددوستیافراطیبهصورتخودبرتربینیدرمیآید؛ انساندرگردابکبر فرو میرود و خویشتنرا از همهکسبرتر و پرارزشترمیپندارد.

متکبّر گاهاز کسبمعرفتننگدارد و در محافل علمیحضور نمییابد،و گاهخود را روشنفکرتر از دیگراناحساسمیکند و بهحقیقیکهاز سویاهلمعرفتبیانمیشود، بیاعتنا میماند از اینرو، امیرمؤمنانعلی(ع)میفرماید:

بدترینآفاتعقلانسانکبر و خودبرتربینیاست. خودبرتربینی،مانند زهرهایکشندهبهقلبها هجوممیبرد.

 

۳. غفلتو بیخبری

غفلت، همانخوابآلودگیو مستیروحو ذهنانساناستو جز باقیماندندر نادانیو سقوطدر ورطهگمراهیرهاوردیندارد. امامعلی(ع)میفرماید:

کسیکهغفلتبورزد، نادانباقیمیماند. غفلتمایهگمراهیجانهااست.

غفلتموجبعدمکاراییابزارهایمعرفتمیشود. اینواقعیتیدردناکاستکهامامعلی(ع) دربارهآنهشدار داده، میفرماید: بیداریچشمها باغفلتقلبها سودمند نیست. شنواییگوشبا غفلتقلبسودیندارد. دراینموقعیت، انساناز تفکر ارزشمند تهیمیشود، و وقتگرانبهایشبهبطالتمیگذرد، از اینرو، امامعلی(ع) میفرماید:

ما از خوابو تعطیلیعقلبهخدا پناهمیبریم.

فراموشییاد خداوند از مصداقهایبارز غفلتبهشمار میآید.امامعلی(ع) اینپدیدهرا چرکدلخواندهاستو در مقامشکرگزاریبهدرگاهحقتعالیمیگوید: خدایا، ما از تو شاکریمکهدلهایماناز چرکغفلتپاککردی.

دوامغفلتاز یاد خداوند، جانانسانرا نابینا و ناشنوا میکند؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

دوامغفلتچشمبصیرتانسانرا کور میکند. کسیکهغفلتبر اوچیرهشود، قلبشمیمیرد.

از دیگر موانعمعرفت، جهلمرکباست؛ زیرا شخصمبتلا بهاینآفت،در عیناینکهجاهلمرکّباست، خود را عالممیپندارد و هشدار و اندرزهیچکسرا نمیشنود. از اینرو، امیرمؤمنانعلی(ع) جاهلرا مردهایدرمیانزندگانمیداند. همانگونهکهمردهدرکو احساسندارد، از جاهلمرکبنیز نمیتوانانتظار فهمحقیقیداشت؛ زیرا چنینشخصیهرگز حاضرنیست، با بینظریو بیطرفی، جویایحقباشد.

 

۴.نفاق و دورویی

روحنفاق سببمیشود انسانبا هر گروهیهمصدا گردد؛ و رنگهرمحیطیرا بپذیرد؛ با هر جریانیحرکتکند و در نتیجهاصالتو استقلالفکرشرا از دستدهد؛ چنینانسانیهمیشهمطابقگروهیکهبا آنها همصدااست، فکر میکند و پیوستهتغییر فکر و روشمیدهد. بدینسببقدرتداوریصحیحندارد، و نفاقشحجابیدر مقابلدرکحقیقتاست.امامعلی(ع) میفرماید:

دانشو حکمتدر قلبمنافقوارد نمیشود؛ مگر اینکهدر حالکوچکردناز آناست.

 

۵. جدالو ستیزهجویی

لجاجتبهمعنایاصرار بیجا دربارهچیزیو عدمانصرافاز آناست.لجاجت، ستیزهجوییو جدلدر مسائلعلمیکهموجبعدمپذیرشحقوناخوشانگاریآنمیشود، با هدفآشکار نشدنبرتریدیگراندر بحثعلمیانجاممیشود. استمرار اینحالتناپسند سببمیشود عادتو طبیعتثانویفرد گردد؛ بهگونهایکهدر برابر هر سخنیـ حتیاگر حقباشد ـ برایاظهار فضلو خردهگیریاز طرفمقابل، حالتجدلو اعتراض،اشکالتراشیدر دلشبرانگیختهمیشود. انسانلجوجتا آنجا پیشمیرودکهاستواریاندیشهاشرا بهطور کلیاز دستمیدهد؛ بهتناقضفکریدچارمیشود و از شناختصحیحمحروممیماند. امامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهبهوسیلهکلامباطلبسیار بهمجادلهو گفتوگو پردازد،نابیناییاشدر برابر حقپیوستهخواهد بود.

لجاجتو ستیزهجویی، حجابیضخیمدر مقابلدیدگاهعقلانسانها فرومیکشد و بهآنها اجازهنمیدهد واقعیتها را ببیند.

امیر مؤمنانعلی(ع) میفرماید:

کسیکهبهلجاجتخود استمرار بخشد همانشخصواژگونقلبیاستکهخدا پردهناآگاهیبر جاناو کشیدهو بلایتیرهروزیرا گردسرشگردانیدهاست.

۶. آرزویدور و دراز

آرزویمعقولعیبنیستو حتیعاملتلاشبرایساختنآیندهاست.آنچهعیببهشمار میآید، آرزوهایدور و دراز و غیرمنطقیاستکهبررویعقلپردهمیافکند، تمامفکر انسانرا بهخود مشغولمیسازد، و او راچناندر خیالو پندار فرو میبرد کهگاهنقشههاییناممکنبرایزندگیاشمیکشد. آنکهدر آرزویدور و دراز فرو رفتهاست، گاهبرایرسیدنبهاهدافمادیبرنامههاییمیریزد کههر کسبا یکمحاسبهسادهناممکنبودنشرا درمییابد؛ و ایناستمعنایحجابمعرفت. امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

آرزوهایدراز چشمهایبصیرترا کور میکند.    
بدانید آرزوهایدراز عقلرا گمراهو غافلمیسازد.

 

۷. بدبینی

کسیکهبهمنابعمعرفت، ابزارهایمعرفتو ارزشآنها و یا زمینهها وشرایطمعرفتبدبینباشد، از آنها فاصلهمیگیرد و بهمحدودیتو انحرافعلمیو معرفتیدچار میشود؛ چنانکهامامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهسوء ظنداشتهباشد، وهمو اندیشهاشبد خواهد شد.

با تداومپیرویاز گمانهایبیاساسو پندارهایباطل، بهتدریجعقلدگرگونمیشود و انساناز معارفنابو خالصدور میگردد.

 

۸. عجلهو سطحینگری

عجلهو سطحینگریو ترکتدبیر بر درکو دید انسانپردهمیافکند تاآنجا کهبدیرا نیکیو بدبختی را خوشبختیو بیراههرا صراطمستقیممیپندارد. انسانعجولهر گاهچیزیمیطلبد، دربارهصلاحو فساد آننمیاندیشد، بیمطالعهدر پیآنمیرود و چهبسا زیانمیبیند. او تفاوتخیرو شر را در نمییابد و چنانبهباطلهجوممیبرد کهگویا بهسویحقمیرود. امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

نتیجهعجلهو شتابزدگیلغزشو خطا است. کسیکهبر مرکبعجلهسوار شود، سقوطخواهد کرد.

۹. تقلید کورکورانه

تقلید و پیرویکورکورانهو ناآگاهانهاز دیگرانانسانرا بهوادیگمراهیمیکشاند. نمونهبارز این نوعتقلید پیرویجاهلاز جاهلاست. امامعلی(ع)میفرماید: کسیکهاز گمراهراهنماییجوید، گمراهمیشود.

 

۱۰. راحتطلبی

راحتطلبی، تنپروریو زندگیمرفّهآمیختهبا عیشو نوشاز موانعمهمتحصیلعلمو معرفتبهشمار میآید؛ زیرا راحتطلبیبهسهلانگاریواکتفا بهظنّ و گماندر مسائلعلمیمیانجامد و انسانرا از رسیدنبهعلمویقینباز میدارد. امامعلی(ع) میفرماید:

دانشبا راحتیبدنبهدستنمیآید.

 

۱۱. گناه

گناهچونغباریبر صفحهشفافدلمینشیند و نمیگذارد حقایقدر آنآیینهالاهیمنعکسشود. امامعلی(ع) میفرماید:

کسیکهورعو اجتنابشاز گناهانکاهشیابد، قلبش]و روحش[میمیرد.

 

۱۲. پرخوری

پرخوریقوایادراکیرا تخدیر میکند و میزانهوشیاریانسانرا کاهشمیدهد؛ بهطوریکهنشاطفکر کردناز انسانسلبمیشود. امامعلی(ع)دراینبارهمیفرماید:

هنگامیکهشکماز غذایمباحو حلالآکندهشود، قلبو روحانساندر برابر مصلحتنابینا میشود.

 

۱۳. شوخیناپسند و بسیار

جدّینگرفتنمسائلعلمیو معرفتی، و شوخیبا آنها موجبمیشودانساناز درکحقیقتباز ماند، و برای همیشهدر تاریکیجهلبهسر برد.امامعلی(ع) در اینبارهمیفرماید:

با هر شوخیناشایستهمقداریاز عقلانساناز دستمیرود. کسیکهبسیار مزاحکند، عقلشتباهمیشود.

 

۱۴. عالمبدونعمل

دانشوریکهکردارشبا دانششهماهنگنباشد، سبببیاعتمادیمردمودانشپژوهانبهارزشدانشخویشمیشود؛ بهگونهایکهبهتحصیلآنعلمرغبتنشاننمیدهند. امامعلی(ع) اینمطلبمهمرا بههمهدانشورانگوشزدمیکند و میفرماید: آنچهمردمرا بهفراگیریعلمو معرفتبیرغبتمیسازد، ایناستکهبسیار میبینند گروهیاندکاز دانشورانبهدانشخودعملمیکنند. هنگامیکهدانشور بهعلمخود عملنکند، جاهلاز فراگیریدانشسرباز میزند.

 

ديدگاه ها: