موسسه پردازشگران

تماس با ما

02

پرتو سوم‌

01

پرتو سوم

«بهار وصل»

 

«ازدواج» حادثهشیرینو تحولبهیادماندنی دورانجوانیاست. در اینرویداد، شکوفههایصفا، محبتو شیداییمیشکفد و حیاتیسبز و همراهبامسرّاتمعنویو لذتهایسالمآغاز میشود. آثار، موانع، بایدها، نبایدهایازدواجاز محورهایمهمتصمیمگیریاست. اهماینمحورها را در پرتومکتبعلی(ع) بهنظارهمینشینیم.

 

لبخند پیوند

آدمیچنانآفریدهشدهاستکهبهطور فطری و طبیعیسمتازدواجوساماندادنخانوادهرهنمونمیشود. شواهد نشانمیدهد بیشاز ۹۰ درصدجمعیتجوامعگوناگوندر خلالزندگیخود ازدواجمیکنند.(۸۶) کسانیکهتنبهازدواجنمیدهند و از این" سنّتالاهی" سرپیچیمیکنند، نوعیخامیدروجودشانباقیمیماند و بسیاریاز گونههایوجودیشانشکوفا نمیشود. بهگفتهاستاد مطهری«یکپختگیهستکهجز در پرتو ازدواجپیدا نمیشود»:(87)

ازدواجاولینمرحلهخروجاز خودِ طبیعیفردیو توسعهپیدا کردنشخصیتانساناستو کسانیکهایندورانرا نگذراندهاند تا آخر عمریکنوع"خامی" و "بچگی" در آنها وجود داشتهاست.(۸۸)

اسلامتجرد را زشتدانسته، جوانانرا سمتتأهلفرا میخواند.خطرناکترینپیامد تجرد فراهمآمدنبستر رخنهشیطانو وسوسههایاواستکهبهمختلشدنآرامشروانیو در بند ِ تمایلاتقرار گرفتنانسانمیانجامد. امام(ع) میفرماید:

تزجوا، فانّ رسولاللهکثیرا ما کانیقول: منکانیحبانیتبعسنتیفلیتزوج، فانمنسنتیالتزویج؛ ازدواجکنید؛ زیرا رسولخدا(ص)فراوانمیفرمود: هر کهدوستدارد از سنتمنپیرویکند، بهازدواجرویآورد؛ زیرا ازدواج[بخشی]از سنتمناست.(۸۹)

 

آثار ازدواج

پیوند دخترانو پسرانآثار فردیو اجتماعیو مادیو معنویبسیار بهارمغانمیآورد. امامعلی(ع) بخشیاز آثار ازدواجرا چنینیادآور میشود:

 

الف) کمالپاکی

پاکیزگیجواندر گرو همسر گزینیاستو پاکیدلدر پرتو ازدواجتأمینمیشود:

مناحبانیلقیاللهطاهرا مطهرا فلیلقهبزوجه؛ هر کسکهدوستداردپاکو پاکیزهبا خداوند ملاقاتکند، باید همراهبا همسر و همدمخودبهدیدار محبوببرود.(۹۰)

در سخنانمعصومان:، از گشودهشدندرهایرحمتآسمانیو وزشنسیماحسانو فیضالاهی، بههنگامازدواجخبر دادهشدهاست.(۹۱) بیتردیدکاملشدندینفرد را نیز میتوانجلوهایاز لطفخدا دانست:

لمیکناحد مناصحابالرسولیتزوجالا قالرسولاللهکملدینه؛ هیچیکاز یارانرسولخدا(ص) ازدواجنمیکرد؛ مگر اینکهپیامبر اکرمدربارهاشمیفرمود: دینشکاملشد.(۹۲)

 

ب) عشقو یاری

عشق، مصاحبتو دستیابیبهانتظاراتسهدلیلمهمازدواجشمردهشدهاست. روانشناساندر تعریفاینسهمقولهچنینگفتهاند:

عشق، مجموعهایاز احساساتعاطفیمثبتبهطرفمقابلاست. از نظرماهیت، توجه، مراقبت، صمیمیتو نزدیکی، انگیختگیو رابطهحسنهاجرایگونهگونایناحساساتبهشمار میآید.

مصاحبت، میلشدید بهگفتگو و همنشینیآمیختهبا همدلیاستکهزندگیزناشوییبهآننیاز خاصدارد. تبادلتجربه، شناختو پذیرشوتفاهمدر پرتو مصاحبتپدید میآید.

انتظارات، همانعلاقهبهتأمیننیازهایخود و طرفمقابلاستکهدرپرتو آندو طرفاز مواهبعمومیزندگیبهرهمند میشوند.(۹۳) قرآنکریمآرامشو روانرا کهبرآیند پیوند ازدواجاست، چنینتوصیفمیکند:

وَ مِنءَایتِهِ أنْ خَلَقَ لَکُممِّنأَنفُسِکُمأَزْوَجاً لِّتَسْکُنُو´ا اءلَیْهَا وَ جَعَلَ بَیْنَکُممَّوَدَّهً وَرَحْمَهً اءنَّ فِیذَلِکَ لایَتٍلِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ؛(۹۴) از نشانههایاو اینکهاز ]نوع[خودتانهمسرانیبرایشما آفرید تا بدانها آرامگیرید؛ و میانتاندوستیو رحمتنهاد. آری، در این]نعمت[ برایمردمیکهمیاندیشند قطعا نشانههاییاست.

زیباترینو کاملترینکانونیکهمیتوانآنرا الگویزندگیازدواجکردگانبهشمار آورد، زندگیمشترکامام علی(ع) و حضرتزهرا(س)است. امامبههمسرشچنینمیفرماید:

کُنّا کزوجحَمامهٍ فیأیکِهٍمُتَمَتِّعینِ بصحَّهٍ و شباب؛(۹۵) منو تو همانند دوکبوتر در یکآشیانه، بودیماز سلامتیو نشاطجوانیبهرهمیبردیم.

 

ج) ارضایاحساسجنسی

ازدواجرا میتوانوسیلهکامجوییو ارضاینیازهایجنسیجواندانست. تمایلجنسیاز نیرومندترینغرایز انساناست. ایننیرو کهاز آغازتولد بهصورتنهفتهدر وجود آدمیبهودیعهنهادهشدهاست، با شروعدوراننوجوانی، آرامآرامبیدار میشود و رفتهرفتهتماموجود نوجوانراتحتتاثیر قرار میدهد. نوجوانخود را در چنگالنیرومند اینغریزهبیدفاعو ناتوانمییابد و آنرا از ارادهو اقتدار شخصیخویشبیروناحساسمیکند. بههمیندلیل، بیداریاینغریزهمشکلاتیبهارمغانمیآورد.

غریزهجنسی، مانند تشنگیو گرسنگیو دیگر نیازها، وجود آدمیرا درجهتارضا بهفعالیتوا میدارد و سمتحصولنتیجهپیشمیبرد. شیوههایارضایاینغریزهمختلفاست. برخیاز آنها مانند ازدواجبا طبیعتانسانیسازگاریدارد؛ پارهایدیگر با طبیعتبشر ناسازگار استو انحرافجنسیخواندهمیشود. کامجوییاز خود (خود ارضایی) و همجنسگرایینمونهایاز اینانحرافاتشمردهمیشود. تکیهبر نظاماخلاقیو معنوی، خویشتنداریو کنترلتظاهراتحیاتجنسیاز اصولمهمفرهنگاسلامیاست. ازاینرو ازدواجو بهرهجستناز اینلذتدر اوانجوانیبهترینو مهمترینتصمیمشمردهمیشود.(۹۶) تسهیلو تسریعازدواججواناندر شمار وظایفوالدینجایدارد:

از حقوقیکهفرزند بهپدر خود دارد، یکیایناستکهوقتیفرزندبالغشد، وسایلازدواجشرا فراهمکند.(۹۷)

حضرتعلی(ع) فراهمآوردنزمینهازدواججوانانرا از بهترینکارهامیداند و میفرماید:

افضلالشفاعاتانیشفعبیناثنینفینکاححتییجمعشملها؛ بهترینوساطتها ایناستکهمیاندو تندر امر ازدواجوساطتشود تا سرو سامانیابند.(۹۸)

 

د) بقاینسل

پدید آمدنفرزند، رهاورد پیوند دختر و پسر است. علی(ع)، بهنقلازرسولخدا(ص)، فرزند نیکرا «گل» میخواند:

الولد الصالحریحانهمنریحانالجنّه؛ فرزند صالحگلیاز گلهایبهشتاست.(۹۹)

 

دغدغههایجوان

گزینشهمسر و انسبا ویآرزویهر جوانیاست؛ آرزوییکهروز بهروز مشکلاتو موانعشفزونیمییابد. در یکنظر سنجیکهدر سال۱۳۷۹در یکیاز دانشگاههای  جنوبکشور بهانجامرسید، گروهیاز جوانانامورزیر را سببتأخیر ازدواج، خواندند:(۱۰۰)

ـ کمبود امکاناتمالیو گرانی۵/۷۸ %           
ـ عدمزمینههایمناسبآشناییبینجوانان۵/۴۶ %     
ـ مشکلاتتحصیلی۵/۵۴ %
ـ سنگینبودنشرایطخانوادههمسر و مهریههایسنگین۵/۳۷ %
ـ وجود آدابو سنتهایغلطخانوادگی۲۱ %  
ـ بلند پروازیجوانان۵/۳۴ %
در یکنظر سنجیدیگر کهدر محیطیآموزشیصورتگرفت، جوانانموانعو مشکلاتجاریرا چنینبرشمردهاند:(۱۰۱)

ـ نیافتنهمسر مناسب۸/۳۳ %       
ـ وضعیتتحصیلی۴/۳۲ %  
ـ عللمادی۱/۲۲ %         
از نظر دانشجویانپسر و دختر دو دانشگاهشهر تهران، مشکلاتو موانعازدواجعبارتاستاز: اقتصاد، مسکن، عدمامکانآشناییقبلاز ازدواج،باورهایغلطخانوادهها، تصمیمگیری، ملاکهایغلطجامعهدر انتخابهمسر، نداشتنشغلمناسب، سختگیریهایوالدین.(۱۰۲)

با توجهبهنظر سنجیها، مشکلتحصیلیو اقتصادیدغدغهجدیجواناناست. وضعیتتحصیلی، یکنگرانیواقعینیست؛ زیرا ازدواجنهتنها باتحصیلمنافاتیندارد، بلکهبا فراهمآوردنفضایآرامذهنی، شوِ و انگیزهتحصیلرا افزونمیسازد. البتهمیتواندورانتحصیلرا با عقد شرعیسپریکرد.

فراوانیمهر نیز از نگرانیهایجواناناست. بیتردید تعادلمهر میتواندبهافزایشازدواجبینجامد. حضرتعلی(ع)، ضمناشارهبهایننکتهکههیچپیوندیبدونمهریهصورتنمیگیرد،(۱۰۳) بر خودداریاز فزونخواهیدرمهریهتأکید میورزد:

لاتغالوا فیمهور النساء فتکونعداوه؛ در مهریههایزنانزیادهروینکنید؛ زیرا دشمنیو کدورتدر پیخواهد داشت.(۱۰۴)

تاریخنگارانداستانازدواجامامعلی(ع) و مهریهناچیز حضرتزهرا(س) را چنینذکر کردهاند: حضرتعلی(ع) خدمترسول اکرم(ص)شتافتو از حضرتفاطمه(س) خواستگاریکرد. پیامبر خدا خوشحالشد.برخاست، بهاتاقدخترشزهرا(س) رفتو نظر آنحضرترا جویا گشت.سکوتفاطمهنشانرضایتاو بود. آنگاهنزد علی(ع) بازگشتو فرمود: برایمهریهچیزیداری؟

علی(ع) پاسخداد: یا رسولالله، تمامزندگیامیکشمشیر، یکزرهویکشتر است.

حضرتفرمود: شمشیر و شتر را نگهدار، زرهاترا مهر قرار دادم.(۱۰۵)

 

گشایشکار

نداشتناندوختهکافیو عدمتمکنمالی، از نگرانیهایفراگیر پسرانجواناست. آنانشیفتهازدواجند و در آرزوی همدمبهسر میبرند؛ ولیمشکلاقتصادیرا سدّ بزرگدستیابیبهآرزوها میدانند. ایندیدگاهجواناندرستمینماید؛ ولینباید اجازهداد بهترینفرصتحیاتبازیچهدستمشکلاتگردد. باید تصمیمگیریبا حداقلها انجامگیرد. بلند پروازیو درانتظار آیندهبودنسبباز دست رفتن«بهار وصل» میگردد. افزونبر این،دقتدر آموزههایپیشوایاندینبهگشایشفضایینویندر تصمیمگیریهامیانجامد. آنپاکانروزیرا در گروِ ازدواجمیدانند:

اتخذوا الاهل، فانهارزِ لکم؛ خانوادهتشکیلدهید کهبرایشما روزیآورتر است.(۱۰۶)

تزوجوا النساء، فانهنیاتینبالمال؛ با زنانازدواجکنید. آنانثروتوروزیمیآورند.(۱۰۷)

همراهساختن«تلاش» و «توکل» کلید اینتصمیمبزرگاست. گشایشکاروعدهایالاهیاستکهبسیاریآنرا تجربهکردهاند. خداوند جوانانرا نیز بهتجربهآنفرا میخواند:

وَ أَنکِحُواْ الایَمَیمِنکُموَ الصَّلِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَ اءمَا´ئِکُماءنیَکُونُوا فُقَرَا´ءَیُغْنِهِمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ؛(۱۰۸) بیهمسرانخود را همسر دهید.اگر تنگدستند، خداوند آنانرا از فضلخویشبینیاز خواهد کرد؛ وخدا گشایشگر دانا است.

 

ملاکهایانتخاب

ازدواجاز مهمترینتصمیمهایزندگیبهشمار میآید. شتابزدگیو بدونتحقیقو بررسیدر اینمسیر گامبرداشتننکوهیدهاست. چنانکهشتابدرکردار نیکپسندیدهاست، دقتنیز ضرورتدارد؛ زیرا دقتدر امور موفقیتراتضمینمیکند و از مشکلاتمیکاهد. روانشناسانمعتقدند هر اندازهزنو مردقبلاز ازدواجاطلاعاتصحیحتر و دقیقتر دربارهیکدیگر داشتهباشند، بهترمیتوانند موفقیتیا شکستزناشوییخود را پیشبینیکنند.(۱۰۹) سفارشهایامیرمؤمنان(ع) پیرامونملاکهایانتخاببهدو دستهتقسیممیشود:

 

الف) ویژگیهایفردی

ویژگیهایفردیپسر و دختر مناسببرایازدواج، چنیناست:

 

۱. دینداری

در انتخابهمسر، ایماننخستینملاک  بهشمار میآید؛ زیرا انسانباایمان، بهعلتارتباطقلبیبا خدا و برخورداریاز نیرویکنترلکنندهدرونی، فردیقابلاعتماد استو بهپیمانهایشعملمیکند. تجربهنشاندادهاستکسانیکهایمانندارند پساز تشکیلزندگیمشترک، بهدلیلنداشتنارزشهایثابتمعنوی، با وزشنخستینباد ناموافقپیوند میگسلند.پیامبر اکرم(ص) یارانشرا چنینسفارشمیکرد:

علیکبذواتالدین؛ بر تو باد کههمسر دیندار انتخابکنی. (110)
اذا اتاکممنترضوندینهو امانتهفزوجوه؛ هرگاهکسیبرایخواستگارینزدتانشتافتکهاز دینو امانتشمطمئنو راضیبودید، ویرا بهازدواجدرآورید.(۱۱۱)

 

۲. رشد اخلاقی

اخلاقنیکبهترینسرمایه  و شاخصترینشرطازدواجاست. حضرتعلی(ع)یارانشرا از ازدواجبا آنانکهاخلاقپریشانو ناشایستدارند، نهیفرمود.(۱۱۲)

 

۳. رشد عقلی

عاقلکسیاستکهکارها را در موقعیتمناسبانجامدهد و درستونادرسترا بشناسد. محروماناز رشد عقلی، حتیاگر اندیشهخدمتدر سرپرورانند، بهدلیلدرکناقصخویشزیانمیرسانند. بدینسبب،معصومان: ما را از ازدواجبا ابلهانبازداشتهاند.

حضرتعلی(ع) میفرماید:

ایاکمو التزویجالحمقاء، فانصحبتها بلاء و ولدها ضیاع؛ از ازدواجبااحمقبپرهیزید؛ زیرا زندگیبا او بلا استو فرزندشتباهمیشود.(۱۱۳)

 

۴. رشد عاطفی

تواناییکنترلاحساساتمنفیو مثبتو بروز نفرتو خشمو عشقوشادیدر محدودهمورد قبولجامعه، رشد عاطفیخواندهمیشود. زنو مردباید از توانداد و ستد عاطفیبرخوردار باشند.(۱۱۴) حضرتعلی(ع) همسرهمراهو همدلرا مایهانسو پایبندیبهخانوادهمیداند(۱۱۵) و زنموافقرا یکیاز دو آسایشمیشمارد.(۱۱۶) امامجوانانرا چنین اندرز میداد: از خداوندهمسریمهربان، شیفتهو سپاسگزار درخواستکنید؛ همسریکه  اگر بهاوبدیکردید، از شما درگذرد و اگر بر او وارد شوید، شادتانسازد.(۱۱۷)

 

ب) همتاییو همانندی

تناسب، همانندی، همتاییو هماهنگی(کفو بودن) از ملاکهایبنیادینازدواجاست. هر اندازهدختر و پسر از نظر ویژگیهایگوناگوننزدیکترباشند، پیوند ازدواجآنها استوارتر و عمیقتر خواهد بود. امامعلی(ع) ازپیامبر اکرم(ص) چنینروایتکردهاست:

انکحوا الاکفاء؛ با همتایانخود ازدواجکنید.(۱۱۸)

ویژگیهمانندی، در ابعاد گوناگوناخلاقی، فرهنگی، اجتماعی،خانوادگی، اقتصادی، تحصیلو حتیسنقابلبررسیاست:

 

۱. ایمان

پایبندیبهدینو ارزشهایدینیاز عواملخوشبختیبهشمار میآید.همانندیدر ایمان، همسرانرا بهانجامدادنکردار نیکو دوریاز اعمالخلافاخلاقوا میدارد. حضرتعلی(ع) بهجوانانچنینسفارشمیکند:

از خدا همسریبخواهید کهاگر یاد پروردگار کردید، یاریو همراهیتانکند؛ و چنانچهدر سایهغفلتخدایرا از یاد بردید، یادتانآورد.(۱۱۹)

 

۲. اصالتخانوادگی

اینویژگی، از اساسیترینملاکهایازدواج است. شناختخصوصیاتو وضعیتتربیتیـ فرهنگیخانوادههمسر آینده، در ایجاد تفاهمدر زندگیزناشویینقشمحوریایفا میکند. بررسیها نشانمیدهد تفاوتهایبارزفرهنگی، تربیتیو اخلاقیدر خانوادههایزنو شوهر از مهمترینعواملطلاقدر ایراناست.(۱۲۰) شخصیتاخلاقیو معنویکسانیکهدر خانوادههاینجیبو سالمبار آمدهاند، عمقو اصالتبیشتر دارد. پیامبر(ص) از ازدواجباگیاهرستهدر زبالهها نهیفرمود و اینگروهرا چنینشناساند: زنزیباییکهدرخانوادهزشترشد کردهاست.(۱۲۱)

البتههمتاییدر سن، تحصیلات، زیبایی،  محیطو فرهنگو وضعیتاقتصادیو اجتماعینیز شایستهدقتاست.

 

ديدگاه ها: