موسسه پردازشگران

تماس با ما

02

پرتو چهارم‌

01

پرتو چهارم

«فصلاشتغال»

 

تصمیمگیریدربارهکار از مقاطعحساسزندگی بهشمار میآید. امامعلی(ع) در خصوصجایگاه، گزینشو ابعاد کار و مسائلپیرامونیآنرهنمودهاییگرانبها ارائهفرمودهاست. بیتردید بهرهگیریاز سخنانراهبردیآنحضرتما را در رسیدنبهنیکبختیدو جهانیاریمیدهد.

 

کرامتکار

انجامدادنفعالیتیویژه، با هدفخاص، کار خواندهمیشود. کار ازسوییاسبابشکوفاییجسمو جانو پاکیزگیروحرا فراهممیکند و ازسویدیگر، انسانرا از گرایشبهفساد و پلیدیباز میدارد. امامعلی(ع)دربارهکار چنینفرمودهاست:

العملشعار المومن؛ کار شعار مومناست.(۱۲۲)      
العملیبلغبکالغایه؛ کار تو را بههدفمیرساند.(۱۲۳)          
منیعملیزدد قوه؛ آنکهدر میدانعملمیکوشد، قدرتخویشراافزایشمیدهد.(۱۲۴)

امامدرکنار تشویقبهکار، مردمرا از تنبلیو کاهلیباز میدارد:

بالعملیحصلالثواببالکسل؛ با کار، پاداشبهدستمیآید نهباتنبلی.(۱۲۵)

آنحضرتجوانمؤمنرا از تنبلیدور میداند(۱۲۶) و اینپدیدهرا بزرگترینآفتموفقیتمیشمارد.(۱۲۷) در نگاهآنامام راستین، تنبلیجزناکامی، تهیدستی، نابودیو تباهیآخرترهاوردیندارد.

مندامکسلهخابامله؛ کسیکهپیوستهتنبلیکند، در رسیدنبهآرزویشناکامماند.(۱۲۸)
ایاکمو الکسل، فانّهمنکسللمیودّ حقاللهعزوجل؛ از تنبلیبپرهیزید،زیرا کاهلحقخدایعزوجلرا نمیگزارد.

(۱۲۹)   
الکسلیفسد الاخره؛ تنبلیآخرترا تباهمیکند.(۱۳۰)
فیالتوانیو العجز انتجتالهلکه؛ از سستیو ناتوانی، نابودیزادهشدهاست.(۱۳۱)           
انالاشیاء لما ازدوجت، ازدوجالکسلو العجز فنتجا بینهما الفقر؛ آنگاهکهاشیابهیکدیگر پیوستند، تنبلی و ناتوانیبا همازدواجکردند و از آنهافقر پدید آمد.(۱۳۲)

 

گزینششغل

کاریکهانسانپساز بلوغو پذیرشمسؤولیتاجتماعیبهعهدهمیگیرد، شغلخواندهمیشود. تامینزندگیمادیو پذیرشمسؤولیتاجتماعییکیاز خواستههایجواناناستو آنانرا بهانتخابشغلمیکشاند. جواندر پیآناست، با پذیرشیکشغل، در جهترفعنیاز جامعهگامبردارد و در سایهآنبهاستقلالاقتصادیدستیابد. امیر مؤمنانعلی(ع)پیروانشرا بهگزینششغلفرا میخواند(۱۳۳) و «حرفه» را(۱۳۴) «گنج» تلقیمیکرد:(۱۳۵)

حرفهالمرء کنزٌ؛ پیشهانسانگنجاست.

گزینششغل، افزونبر استقلالاقتصادی، آثار مطلوبدیگرینیز بهارمغانمیآورد. صرفانرژیدر راهمطلوب، ایجاد روابطاجتماعی،شکوفاییاستعدادهایحرفهایافراد، استقلالاجتماعیو خشنودیخاطرناشیاز سودمندیبرایجامعهبخشیاز آثار شغل بهشمار میآید.(۱۳۶) جوانبرایانتخابشغلبا عواملتعیینکنندهو نیز مشکلاتیروبهرو است. آگاهیاز اینعواملو مشکلات، در گزینششغلمناسببسیار سودمند مینماید.

 

الف) عواملمؤثر

در انتخابشغلعواملزیر تعیینکنندهاست:

۱. استعداد

۲. علاقه

۳. وضعجسمانی

هر شغلیخصوصیتجسمانیویژهمیجوید. برخیاز مشاغلچونماماییبهطور انحصاریدر اختیار زنانو برخیدیگر برایآنها نامناسبمینماید.امامعلی(ع) میفرماید:

لا تملکالمراهمنامرها ما جاوز نفسها فانالمراهریحانهو لیستبقهرمانه؛کاریفراتر از توانزنبهاو وامگذار؛ همانا زنگلبهاریاستنهپهلوانسختکوش.(۱۳۷)

افزونبر عواملاصلییادشده، اموریچونتربیتمذهبی، موقعیتاجتماعی، آزادیعملو ابتکار، دوستان، دانشو مهارت، اطلاعاتشغلی،استقلالدر تصمیمگیری  و نوعشخصیتفرد نیز در شمار عواملمؤثر بر نوعشغلافراد جایدارد.(۱۳۸)

 

ب) مشکلات

انتخابشغلرفتاریسادهنیست. برخیاز جوانان، بهدلیلنداشتنتجربهکافیدر برخورد با جمعو عدممهارت، در انتخابشغلدچار اشکالمیشوند. اینامر در مسائلزیر ریشهدارد:

۱. همساننبودنشرایطانتخابشغلها

۲. عواملاجتماعیو فرهنگی

۳. درآمدهایمتفاوت

۴. بازار کار

۵. منزلتاجتماعیمشاغل

۶. آزادیعملصاحبانمشاغل

 

ج) راهحلها

جوانباید بهاندازهاستعداد ذهنیو اجراییاشمسؤولیتپذیرد و درگرداندنچرخهایجامعهسهیمشود. تصمیمگیریبر اساسذوقو علاقهفردی، همبهاز دستدادنفرصتها و فرو افتادندر گرداببیکاریمیانجامد و همبهجامعهآسیبمیرساند.(۱۳۹) برایجلوگیریاز اینفرجام،امام(ع) «فکر کردن» و «مشاوره» را پیشنهاد میدهد و میفرماید:

شاور قبلانتعزمو فکّر قبلانتقدم؛ پیشاز آنکهدربارهکاریتصمیمبگیری، مشورتکنو قبلاز اینکهبهحوزهعملگامنهی، بهاندیشهرویآور.(۱۴۰)

آنحضرتاهمیتبهرهگیریاز خرد را چنینیادآور میشود:

ما استودعاللهامرأ عقلا الا استنقذهبهیوماًما؛ خدا خرد را نزد کسیودیعتننهاد، جز آنکهروزیاو را بهیاریاشنجاتداد.(۱۴۱)

کفاکمنعقلکما أوضحلکسبیلغیّکمنرشدک؛ از خرد تو را اینباید کهراهگمراهیاترا از راهرستگاریات، نماید.

(۱۴۲)

امام(ع) لزوم«مشورت» و بهرهگیریاز دیدگاهصاحبنظرانرا چنینیادآوریمیفرماید:

حقعلیالعاقلانیضیفالیرایهالعقلاء و الیعلمهعلومالعلماء؛ شایستهاستعاقلنظر صائبخردمندانرا بر اندیشهخود بیفزاید و دانشخویشرا با علمدانشمندانپیوند دهد.(۱۴۳)           
لا ظهیر کالمشاوره؛ هیچپشتیبانیچونمشورتنیست.(۱۴۴)  
منشاور الرجالشارکها فیعقولها؛ هر کسبا مردمانمشورتکرد،خود را در خرد آنانشریکساخت.(۱۴۵)

برخوردار استو یکضرورتشمردهمیشود؛ زیرا هر انسانی، باید باتوجهبهاستعداد و رغبتخویشو نیازها و امکاناتجامعه، شغلیمناسببرگزیند.(۱۴۶)

 

زیباییهایشغلی

پساز انتخابشغل، درنگدر اصولشغلیزیر شایستهاست؛ اصولیکهعملبدان، شیرینیآسایشرا در ذائقهفرد ماندگار میسازد:

 

الف) توکلبهخدا

باید حضور خدا را باور داشتو ضمنتلاشو جدیتدر کار، بهپروردگار کارگشا تکیهکرد. رهاورد اعتماد بهخداوند پیروزیو کامیابیاست. قرآنکریمدر اشارهبدینحقیقتمیفرماید:

وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَیاللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ؛(۱۴۷) و هر کسبر خدا اعتماد کند، او برایویبساست.

امامعلی(ع) اعتماد بهنفسرا از آثار اعتماد بهخداوند میداند:

اصلقوهالقلبالتوکلعلیالله؛ ریشهقوتقلبتوکلبر خدا است.(۱۴۸)

آنحضرتبدگمانیبهآیندهو بیماز تنگدستیرا ناروا میشمارد و درتبیینمعنایتوکل، از اندرزهایلقمانبهفرزندشیاد میکند: فرزندم، کسیکهدر بهدستآوردنروزییقیناندکو نیتسستدارد، باید از ایننکتهعبرتآموزد کهخدایتعالیاو را در سهمرحلهاز زندگیاشروزیداد، بیآنکهخود در آنها تدبیریداشتهباشد: رحممادرش، هنگامنوزادیوکودکیو نوجوانی. پسپروردگار در مرحلهچهارمنیز روزیاشخواهدداد.(۱۴۹)

مخور هولابلیستا جاندهد

همانکسکهدنداندهد ناندهد

تواناستآخر خداوند روز

کهروزیرساند، تو چندینمسوز

نگارندهکودکاندر شکم

نویسندهعمر و روزیاستهم(۱۵۰)

حضرتعلی(ع)، بر همراهساختن«تلاش» و «توکل»، و جستنِ روزیتضمینشده، تاکید میورزد:

اطلبوا الرزق، فانّهمضمونلطالبه؛ روزیرا بجویید؛ زیرا روزیبرایجویندهآنضمانتشدهاست.(۱۵۱)

 

ب) پیگیری

امامعلی(ع) پیگیریدر کار را رمز موفقیتمیداند و چنینسفارشمیکند:

علیکبادمانالعملفیالنشاطو الکسل؛ بر تو باد بهمداومتبر کار درحالنشاطو سستی.(۱۵۲)

آنبزرگوار یارانشرا از ناتمامگزاردنکارهایباز میداشتو بر نشاطدر استمرار و کوششدر بهانجامرساندنامور تأکید میورزید.

منأومأ الیمتفاوتخذلتهالحیل؛ آنکهبهکارهایگوناگونپردازد،خوار میشود.(۱۵۳)        
قلیلمدومعلیهخیر منکثیر مملولمنه؛ کار اندککهبا اشتیان  تداومیابد،از کار بسیار و رنجآور بهتر است.(۱۵۴)   
قلیلتدومعلیهارجیمنکثیر مملولمنه؛ کار اندکیکهادامهیابد، از کاربسیاریکهاز آنبهستوهآیی، امیدوار کنندهتر است.(۱۵۵)
العملالعملثمالنهایهالنهایهو الاستقامهالاستقامهثمالصبر ثمالصبر؛ کارکنید و آنرا بهپایانشرسانید و در آنپایداریکنید و آنگاهشکیباییورزید و پارسا باشید.(۱۵۶)       
عود نفسکالتصبر علیالمکروهونعمالخلقالتصبر فیالحقو ألجینفسکفیأمورککلها الیالهک؛ خود را بهاستقامتدر برابر مشکلاتعادتده، کهشکیباییدر راهحقعادتیپسندیدهاست.(۱۵۷)

 

ج) دوریاز سستی

درستانجامدادنکار و کوتاهینکردندر آن، از صفاتپسندیدهاستو سستیو اهمالسبکسریرا مینمایاند. امیرمؤمنان(ع) کوتاهیدر کار راخصلتسبکسرانو ناشایستگانمیشمارد:

التوانیسبیحهامنوکی؛(۱۵۸) سستیخصلتسبکسراناست.
یقصر اذا عمل؛(۱۵۹) (انسانناشایست) چونکار کند، کوتاهیمیورزد.

در نگاهآنحضرتآثار اهمالدر کار عبارتاستاز:

۱. اندوه(۱۶۰)

۲. نابود ساختنبیثمر عمر(۱۶۱)

۳. از دستدادنموقعیت(۱۶۲)

۴. تجاوز بهحقوقدیگران(۱۶۳)

۵. فزونیضعفو سستیفرد(۱۶۴)

۶. محرومیتاز مواهبالاهی(۱۶۵)

افزونبر این، امام(ع) پیروانشرا بهنیکانجامدادنکارها نیز فرا میخواند:

الشرفعندالله سبحانهبحسنالاعمال؛ شرافتو بزرگینزد خداوند بهنیکوییکارها است.(۱۶۶)

 

د) اعتدال

چنانکهکاهلیو سستیدر کار زشتشمردهمیشود، افراطو زیادهروینیز ناشایستاست؛ بهویژهاگر بهنادیدهگرفتنحقوقخداوند، سهلانگاریدر عباداتو تجاوز بهحقوقمردمانجامد. اماممیفرماید:

لایکوننالمضمونلکمطلبهاولیبکممنالمفروضعلیکمعمله؛ نباید بهدستآوردنروزیتضمینشدهاز اعمالواجببرایتانمهمتر باشد.(۱۶۷)

میانهرویدر بهدستآوردن  درآمد، زمینهرسیدگیبهامور دیگرزندگیرا نیز فراهممیآورد. آنحضرتدر اینبارهمیفرماید:

روزیدو گونهاست: روزیایکهتو آنرا میجوییو روزیایکهآنتو را میجوید و اگر پیآننرویراهبهسویتو میپوید. پساندوهسالخود را بر اندوهروز خویشمنهکهروزیِ هر روز تو را بساست.پساگر آنسالدر شمار عمر تو آید، خدایبزرگدر فردایهر روزآنچهقسمتتو فرمودهعطا فرماید؛ و اگر آنسالدر شمار عمر تونیست، پسغمتو بر آنچهاز آنتو نیستچیست؟ و در آنچهروزیتواستهیچخواهندهبر تو پیشینگیرد و هیچغالبیبر تو چیرهنشود؛ وآنچهبرایتمقدر شدهتأخیر نپذیرد.(۱۶۸)

نکند زحمتناآمدهرا استقبال

هر کهامروز غمروزیفردا نخورد(۱۶۹)

امامعلی(ع) بهفرزندشامامحسنمجتبی(ع) چنینسفارشمیکند:

فخفضفیالطلبو اجملفیالمکتسب، فانهربّ طلبقد جرّ الیحربولیسکلطالببناجو کلمجملبمحتاج؛ پسدر طلب(دنیا) آرامباشوبرایتحصیلروزیجانباعتدالنگهدار، چهبسا تلاشیکهبهنابودیسرمایهانجامد و هر جویندهاییابندهو کامروا نباشد؛ و هر کهراهاعتدالپوید، نیازمند نشود.(۱۷۰)

 

ه) نفیآز

آزمندیانسانرا در دامانباشتثروتمیاندازد و از خوبیها دورمیسازد. امیرالمؤمنین(ع) میفرماید:روزیقسمتشدهاستو تلاشحریصانهانسانسودمند نیست.(۱۷۱)

تلاشبرایکسبثروتوقتیپسندیدهاستکهدر سایهقناعتانجامگیرد. چنانچههدفشغل، تراکمثروتو تفاخر گردد، سرزنشپسندیدهمینماید. امیرمؤمنان(ع) همپاینفیآز، بر جایگاهقناعتتأکید میورزد:

کفیبالقناعهمُلکا؛ قناعتدولتمندیرا بس.(۱۷۲)

حضرتشرا از معنایاینسخنخدا «فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَاهً طَیِّبَهً»(173) ـ ما او رازندگانیخوشو پاکیزهدهیمـ پرسیدند، فرمود: آنقناعتاست.(۱۷۴)

 

و) طلبحلال

از آموزههایزیبایپیامبر(ص) بهعلی(ع)، ایندعا است:

اللّهمّ أغننیبحلالکَ عنحرامک؛(۱۷۵) خداوندا، با حلالخود مرا ازحرامتبینیاز کن!

در منظر امامعلی(ع)، کسبحلالیکیاز صفاتپرهیزکاراناست.(۱۷۶) آنبزرگوار میفرمود:

خردمند را نشاید جز آنکهدر پیکسبحلالبرایتامینزندگیحرکتکند.(۱۷۷)

حضرتاثر آنجهانیطلبحلالرا چنینبشارتمیدهد:

منطلبالدنیا حلالا تعطفا علیوالد او ولد او زوجه، بعثهالله تعالیو وجههعلیصورهالقمر لیلهالبدر؛ هر کهبهصورتحلالروزیدنیا بجوید تاوالدینیا فرزندانو همسرشرا از آنبهرمند سازد، خداوند درقیامت، چهرهاشرا ماهدرخشاننورانیخواهد کرد.(۱۷۸)

از مجموعسخنانامام(ع) استفادهمیشود خداوند روزیانسانراتضمینکردهاست، پسباید در بهدستآوردنحلالآنکوشید و از شتابوآز پرهیز کرد. روزیامامعلی(ع) بهمسجد شتافتو از مردیخواستمراقباسترشباشد. آنمرد، لگامچار پا را در آورد و با خود برد. حضرتپساز نماز، در حالیکهدو درهممزد آنمرد را در دستداشت، از مسجدبیرونآمد و استر را بیلگامیافت. درهمها را بهیکیاز غلامانشداد تا لگامبخرد. غلامبهبازار رفت. همانلگامبهدو درهمخرید و نزد امامبازگشت.علی(ع) فرمود:

انالعبد لیحرمنفسهالرزقالحلالبترکالصبر و لایزاد علیما قدّر له؛ بنده،بهسبببیصبری، خود را از روزیحلالمحروممیکند و بیشازروزیمقدّر نیز بهچنگنمیآورد.(۱۷۹)

 

بارانروزی

چنانکهاز گفتار امام(ع) پیدا است، بهرههرکساز آسمانرحمتپروردگار فرو میبارد و تلاشانسانرا دلپذیر میسازد:

انّ الامر یَنزِلمنالسماء الیالارضکقطراتالمطر الیکّلِّ نَفْسً بما قُسِملَهامِنْ زیادَهٍ أوْ نُقصانٍ؛ تقدیرهایآسمانهمچونقطرههایبارانبهزمین،بر هرکس، فرود میآید و نصیباو را بیشیا کمبدو میپیماید.(۱۸۰)

البتهبهرهافراد تغییرناپذیر نیست، عواملیدر کمو بیشساختنبارانفیضالاهیمؤثر مینماید، عبارتاستاز:

 

الف) پرهیزکاری

خویشتنداریو خداترسی، رمز گشایشدر زندگیو فراوانیروزیاست.خداوند میفرماید:

وَ مَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَللَّهُ مَخْرَجاً * وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حِیْثُ لایَحْتَسِبُ؛(۱۸۱) و هرکسازخدا پروا کند، (خدا) برایاو راهبیرونشدنیقرار میدهد و از جاییکهحسابشرا نمیکند، بهاو روزیمیرساند.

امامعلی(ع) از تاثیر گناهدر کاهشروزیمؤمنانیاد میکند و بهکمیلچنینمیفرماید:

اذا ابطأتالارزاق  علیکفاستغفر الله یوسععلیکفیها؛ هرگاهدر روزیاتتأخیر و تنگیپدید آمد، آمرزشبخواهتا روزیرا برایتو فراخگرداند.(۱۸۲)

آنحضرتمردمرا نیز اینگونهاندرز میداد:

و قد جعلالله الاستغفار سببا لدرور الرزقو رحمهالخلقفقالسبحانه:استغفروا ربّکمانّهکانغفّارا یرسلالسّماء علیکممدارا؛ خداوند استغفار وتوبهرا وسیلهایبرایفراوانیروزیو رحمتقرار دادهاست. خدایسبحانفرمودهاست: از پروردگارتانآمرزشبخواهید ـ او بسیارآمرزندهاستـ تا بارانرحمتشپیدر پیبر شما فرو فرستد.(۱۸۳)

 

ب) حُسنخُلق

در نگاهامام، خوشاخلاقی، عاملفزونیروزیاست.

فیسعهالاخلاق  یزید فیالرزق؛ گنجهایروزیدر اخلاق  خوشنهفتهاست.(۱۸۴)

حضرتسختگیریاقتصادیبا خانوادهو مردمرا عاملتباهسازیاخلاق میدانست(۱۸۵)بهآسانگیریسفارشمیفرمود:

التسهل(التساهل) یدرّ الارزاق ؛ آسانگیریروزیها را سرازیرمیسازد.(۱۸۶)

 

ج) نیتنیک

خوبخواهیو نیکجوییبرایخود و دیگراننیز در فزونیبهرهافرادسودمند است؛ چنانکهامام(ع) میفرماید:

مَنحسنتنیتهزید فیرزقه؛ هرکهخوشنیت باشد، روزیاشافزونمیشود.(۱۸۷)

 

د) احسان

احسانو انفاق  در منظر پروردگار از جایگاهیوالا برخوردار است. قرآنکریماینویژگیرا عاملگشایشو فزونیروزیمیداند:

لِینفُقذو سعهِ منسعتهو منقُدِر علیهرزقُهُ فلُینفِقمِمّآ ءَاتهُ الله لایکلِفُ اللهُنفساً الا مَآ ءَاتها سیجعلاللهُ بعد عُسرٍ یُسرا؛(۱۸۸) بر توانگر استکهاز داراییخود هزینهکنند؛ و هر کهروزیاشتنگباشد باید از آنچهخدا بهاودادهخرجکند. خدا هیچکسرا جز (بهقدر)  آنچهبهاو دادهاست،تکلیفنمیکند. خدا بهزودیپساز دشواریآسانیفراهممیآورد.

در نگاهامامعلی(ع)، کمکبهدیگرانو صدقهدادنبهنیازمندان، ازعواملفراوانیروزیبهشمار میآید:

استنزلوا الرزِ بالصدقه؛ روزیرا با صدقهدادنفرود آرید.(۱۸۹)      
مواساهالاخفیالله عزوجلتزید فیالرزِ؛ کمکمالیبهبرادر دینی،روزیرا افزونمیسازد.(۱۹۰)

 

ه) امانت

امام، حفظامانترا روزیآفرینمیشمارد:

استعمالالامانهیزید فیالرزق؛ امانتداریروزیرا میافزاید.(۱۹۱)

 

و) دعا

بیتردید دعا نیز در بهرهگیریفزونتر از رحمتپروردگار مؤثر است.امام(ع) خود دعا میکرد و پیروانشرا بهاستفادهاز اینابزار کار آمد فرامیخواند. آنحضرتدر یکیاز نیایشهایشخداوند را چنینمیخواند:

اللّهمَّ صُنْ وَجهِیبِالیَسَارِ، وَ لاتَبْذُلْ جَاهِیبِالاءقْتَارِ، فَأَسْتَرِزِ طَالِبِیرِزْقِکَ،وَأَسْتَعْطِفَشِرَارَ خَلْقِکَ، وَ أُبْتَلَیبِحَمْدِ مَنْ أَعْطَانِیِ، وَ أُفْتَتَنَ بِذَمِّ مَنْ مَنَعَنِی، وَأَنْتَ مِنْ وَرَاءِ ذلِکَ کُلِّهِ وَلِیُّ الاءعْطَاءِ وَ الْمَنعِ، اءنَّکَ عَلَیکُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ؛(۱۹۲) خدایا، بهتوانگریآبرویمرا نگاهدار؛ و بهتنگدستیحرمتمرا ضایعمگذار تا روزیخواهماز بندگانِ روزیخوارت، و مهربانیجویمازآفریدگانبدکردارت، بهستودنکسیمبتلا شومکهبهمنعطاییارزانیداشتهو بهنکوهیدنآنکسفریفتهگردمکهبخششخود را ازمنبازداشتهو گذشتهاز این]گفتار[ در بخشیدنو بازداشتن« تو برهمهچیز توانایی» و صاحباختیار.!

همچنیناموریچون: صلهرحم، استغفار، نظافت و پاکیزگی، سحرخیزی،راستگوییو سپاسگذارینیز از عواملروزیساز شمردهاست.(۱۹۳)

 

 

ديدگاه ها: