موسسه پردازشگران

تماس با ما

02

اسلام و اشتغال زنان

01

اسلام و اشتغال زنان

 

زن راهی به عالم جمال الهی دارد و بهره ای از اسم جمیل الهی. پس جهدی باید که جهت نشان طلب است و مطلوب را با طالب عنایتها است.

در ناموس خلقت همواره کار و شغل وسیله ای جهت پرورش روح الهی انسان بوده است. آیات الهی مملو از حقایق و اصول برای ترسیم شیوه زندگی و وظایف بر اساس ارزشهاست.

در این مقاله با تکیه بر الگوهای اسلامی به تشریح بعد فرهنگی و اجتماعی اشتغال زن و حضور وی در این میادین می پردازیم.

 

زن و کمال طلبی

زن در تفکر قرآنی همپای مرد، تکامل پذیر و اوج گراست و در پرتو شناخت و عمل، به معراج می رود و به چکاد تعالی ممکن برای نوع انسانی دست می یابد. آیات قرآنی هر گاه از کمالات و ارزشهای والای انسان سخن می گوید، زنان را نیز همدوش مردان مطرح می کند.

قرآن کریم، زن را انسانی می داند با همه ویژگیهای انسانی و همه استعدادها و نیروهایی که لازمه انسان بودن است. در قرآن کریم، کمی و کاستی عقل زن مطرح نشده است، بلکه زن و مرد، در مدارج تکامل، که جز با خردورزی امکان حصول ندارد، مساوی و همسطح معرفی می نماید.

 

هوش و نبوغ زن

یکی از مقدمات انجام فعالیتهای فرهنگی و فکری، داشتن هوش و قدرت ادراک می باشد؛ بهره گیری از هوش زنان دارای مستندات تاریخی و اسلامی می باشد.

هوشمندی و نبوغ برخی از زنان، سابقه دیرین داشته و سبقت آنان در موعظه پذیری نسبت به مردها شواهد تاریخی دارد. وقتی اسلام به عنوان دین جدید در جاهلیت دامنه دار حجاز جلوه کرد، تشخیص حقانیت آن از نظر عقل نظری، محتاج به هوشمند والا بوده و پذیرش آن از جهت عقل عملی، نیازمند به عزم فولادین به طریقی که هرگونه خطر را تحمل نماید. بنابراین کسی که در آن شرایط پیش از دیگران مسلمان می شد از برجستگی خاص برخوردار بود.

در این زمینه پیامبر اکرم (ص) درباره خدیجه فرمودند: « او اولین کسی بود که پیامبر خدا را تصدیق کرد، اولین زنی بود که در مکه با رسول خدا نماز جماعت خواند، اولین زنی بود که دشمن را از رسول خدا دفع کرد، اولین زنی بود که تمامی اموال خود را به رسول خدا بخشید و نیز در اسلام اول زنی بود که ایمانش به حد کامل رسید. »

همچنین نخستین شهید راه اسلام یک زن بود، یعنی سمیه مادر عمار. تاریخ ابن اثیر، نخستین مهاجر را یک زن معرفی می کند. « سهله دختر سهیل قرشی » نخستین کسی است که از مکه به شوق ملازمت رکاب پیامبر (ص) به مدینه مهاجرت کرد.

مالک بن انس ( ۱۷۹-۹۵ ه‍ ق ) در موطاء، نقل می کند که عده ای از زنان در حالی اسلام آورده بودند که شوهران آنها کافر بوده اند، مانند دختر ولید بن مغیره که همسر صفوان بن امیه بود و قبل از شوهرش مسلمان شد و نیز ام حکیم دختر حارث بن هشام که شوهرش عکرمه بن ابی جهل بود.

 

فعالیت فرهنگی

فعالیتهای فرهنگی و علمی روشن ترین موضوعات در اسلام می باشد. جانبداری اصولی از رشد علم و گسترش آموزش و دانایی در سطح جامعه بدون فرق و تمایز میان افراد و طبقات در آیات قرآنی، به روشنی و وضوح مطرح شده است.

تأکید اسلام بر فعالیتهای فرهنگی تا حدی است که حتی به زنان، جهت آموزش عقیدتی، اجازه شوهر را تکلیف نمی کند. یعنی در بسیاری از آموزشها چون آموزش اصول اعتقادات و احکام شرعی، ( که زنان باید بدانند ) ، اذن شوهر شرط نیست، مانند سایر اعمال تکلیفی که منع شوهر در آن، تأثیری ندارد.

از این رو پس از ظهور اسلام و برداشتن موانع علم آموزی از سر راه همسر و به ویژه این قشر، زنان در میدانهای علم و آموزش گام نهادند و چندی نگذشت که زنانی آگاه و دین شناس پدید آمدند و به مقامات بالایی در آگاهی و دانش رسیدند.

بریره، از زنان صدر اسلام است. روزی شوهر او نزد پیامبر اکرم (ص) آمد و از بریره شکایت کرد که خانه را رها کرده و رفته است. پیامبر (ص) او را خواند و گفت: « ارجعی الی زوجک » یعنی « به خانه شوهرت بازگرد. » بریره گفت: « أتأمرنی یا رسول الله؟ » « آیا مرا امر می کنی و دستور واجب است؟ » پیامبر (ص) فرمود: « لا بل انا شفیع » « نه ( امر و بیان قانون نیست بلکه من واسطه و شفیع هستم. »

از این مکالمه روشن می شود که بریره به مراحلی از درک مفاهیم دینی و معیارهای شناخت احکام اسلامی دست یافته است، که سخن پیامبر (ص) را با معیارهای دقیق تحلیل می کند. این مکالمه و حدیث، مورد استدلال فقها و علمای اصلو است، در این موضوع که امر بدون قراین، دلالتی بر وجوب دارد یا نه؟

امام صادق (ع) می فرمایند: « فرب امرأه افقه من رجل » « چه بسیار زنانی که فقیه تر از مردان هستند. »

اسلام حق تعلیم و لزوم آموزش را برای مرد و زن هر دو فرض و واجب می شمارد. تا آنجا که پیامبر گرامی « تعلیم زن را مهریه او قرار داده است. »

درالمنثور از بیهقی نقل می کنند: روزی رسول خدا (ص) در جمع یاران و اصحابش نشسته بود؛ اسماء بنت یزید انصاریه، به حضور آن حضرت رسید و در کمال ادب سئوالاتی را در باب وظایف زن با ایراد خطابه ای ر جمع آن حضرت و یاران بیان کرد. سپس حضرت رسول (ص) رو به اصحاب کرده و فرمودند: آیا شما تا کنون زنی به این فضیلت دیده اید که در مسائل دینی این چنین سئوال کند؟ معلوم می شود شنیدن صدای زن در این گونه مسائل رواست و زن می تواند در مجامع عمومی درباره مسائل دین سخن بگوید و مردها هم می توانند سخن زن را در مسایل دینی بشنوند.

 

نتیجه گیری:

قرآن هیچ یک از ارزشها و ضد ارزشها را مذکر و مؤنث نمی داند. در عقل نظری که وضعش علم و اندیشه است، « دل » که کارش کشف و شهود است و « جان » که کارش فجور و تقواست، هیچ یک نه مؤنث و نه مذکرند.

قرآن کریم در زمینه عظمت و حقوق اجتماعی زن می فرماید: « یا أیها الذین آمنوا لا یحل لکم أن ترثوا النساء کرها و لا تعضلوهن لتذهبوا ببعض ما اتیتموهن إلا ان یأتین بفاحشه مبینه و عاشروهن بالمعروف فان کرهتموهن فعسی ان تکرهوا شیئا و یجعل الله فیه خیرا کثیرا »

با اندکی تأمل در این آیه می فهمیم که قرآن می فرماید: « با زنها معاشرت نیک داشته باشید و زن را چون مرد در مجامع خودتان راه دهید و اگر خوشایندتان نیست که آنها در مجامع شما شرکت کنند، این کار ناخوشایند را انجام دهید چرا که ممکن است خیر فراوانی در این کار باشد و شما ندانید. »

یعنی علیرغم اینکه در تعصب جاهلی زن را از فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی پس می راندند، قرآن تأکید می دارد که اینگونه تعصبات و رسومات جاهلی را که فرهنگ باطل است بزدائید و اگر خوشتان نمی آید آنها مانند شما سمتی داشته باشند و در جامعه و صحنه سیاست، درمان و پزشکی و فرهنگ و تدریس و … حضور داشته باشند، این امر را تحمل کنید شاید، خیر فراوانی در این کار باشد و شما نمی دانید.

پس بانوان مسلمان با توجه به این تأکید قرآنی و طلب خیر فراوان و کمال می توانند در جهت کسب اشتغالات علمی و فرهنگی و هنری قدم بردارند.

 

ديدگاه ها: